ટૂંકી વાર્તા: બે મકાન, એક ઘર

'આજે રવિવાર હતો તું આવવાની હતી એટલે લે તારા માટે લાપસી બનાવી છે, તને બહુ ભાવે છે ને!' પાંચ વર્ષના વિરામ પછી ઘરે પાછી બોલાવેલી ઝંખનાને એની માએ હોંશે હોંશે વધાવી.

આજથી પાંચ વર્ષ પહેલાં ઝંખના પોતાના પ્રેમી અને હાલના પતિ માટે પોતાના માં બાપને છોડીને ભાગી ગઈ હતી. માં બાપ એટલા દુઃખી હતા કે એને કાયમી ભૂલી જવાનો નિર્ણય લઈ બેઠાતા. પણ માણસનો સ્વભાવ એટલે ઢાળ પર વહેતી લાગણી જે બાજુ વહે એ વહ્યા જ કરે અને એમાંય માં બાપ નો બાળક માટેનો પ્રેમ કઈ એમ થોડો ભૂલી જવા દે.

'તો તને પાંચ વર્ષમાં અમારી યાદ ક્યારેય ના આવી' ઝંખનાના મમ્મીએ આંખો ઝીણી કરતા સવાલ કર્યો.

'યાદ તો આવતી હતી પણ હું મારું ઘર લઈને બેઠી હતી અને સ્વરૂપે મને ક્યારેય આ ઘરની યાદ આવવા જ નથી દીધી. જેટલો પ્રેમ મને આ ઘરમાં મળતો હતો એટલો જ પ્રેમ મને સ્વરૂપના ઘરમાં જ મળતો. ધીરે ધીરે સ્વરૂપનું ઘર મારુ ઘર ક્યારે થઈ ગયું એ સમજાયું જ નહીં.' લાપસીનો સ્વાદ માણતા માણતા ઝંખના પાંચ વર્ષનો ભૂતકાળ પાંચ મિનિટમાં વર્ણવી રહી હતી.

'અરે પણ બાવીસ વર્ષથી તને ઉછેરી અને સ્વરૂપ સાથે લગ્નની ના પાડી એમાં તે આટલો મોટો ભાગી જવાનો નિર્ણય લીધો. જરાક અમારો તો વિચાર કરવો તો કે અમારા પર શું વીતશે'

'હું સ્વરૂપને ઓળખતી હતી અને તમને સમજાવતી હતી પણ તું અને પપ્પા બન્ને જીદ લઈ બેઠા તા કે ના આ છોકરા સાથે તારે પરણવાનું નથી. તું ખાલી વિચાર કર કે સ્વરૂપ કેટલો સારો માણસ અને પતિ સાબિત થયો છે કે મને તમારી કોઈ યાદ જ આવવા દીધી નથી અને તારા આજના એક ફોનથી એણે જ મને કીધું કે ના તું મળી આવ તારા માં બાપ ને, ગમે તેમ તોય તારા જન્મદાતા છે' ઝંખનાની વેદના હજુ અટકી નતી.

'બાકી શું કરે અમારી બાજુમાં રહેતી બહેનપણી, મેં સાંભળ્યું તું કે એના પણ લગ્ન થઈ ગયા તા મારા ભાગ્યા પછી' પડોશમાં રહેતી અને પોતાની ખાસ મિત્ર માલવિકાના ઝંખનાએ ખબર પૂછ્યા.

'એ પડી અહીંયા ચાર વર્ષથી ચાર વર્ષના છોકરાને લઈને' નિસાસાભર્યો એક શ્વાસ છૂટ્યો.

'હે શું, માલવિકા અહીં જ છે, પિયરમાં.'

'હાસ્તો એના માં બાપે ધામધૂમથી લગ્ન કરાવ્યા એક વર્ષમાં પુત્ર પણ આવ્યો અને એ પછી ભગવાન જાણે શું થયું તો એ હજી ચાર વર્ષથી રિસામણે જ છે.'

'માલવિકાનો સ્વભાવ જીદ્દી તો હતો પણ એને માણસ પણ એના જેવો મળ્યો હશે.'

'ઝંખના, હું અને તારા પપ્પા સ્વરૂપને તો નથી જાણી શકયા પણ માલવિકાના પતિને ઓળખી શક્યા છીએ. આ ચાર વર્ષમાં ઘણીવાર એ પોતાના પુત્રને મળવા આવતો. બે હાથમાં માય નહિ એટલી વસ્તુઓ લાવતો. ખાવા પીવા પહેરવા ઓઢવા રમકડાં અને તહેવારો પર મીઠાઈ બધું જ લાવતો અને આ બધી તો વસ્તુઓ જાહોજલાલીની લાગે પણ આંખોમાં એની વિરહના પ્રેમની લાગણી હતી બસ એ એક જ તેજ ઓછું કરી દેતી. માલવિકાએ કદાચ સોળ સોમવારના વ્રત કર્યા હોત તોય દેવરૂપી માણસ એને પતિના રૂપમાં ન મળત. આતો એ લોકો બહાર ગયા હોય તો અહીં આવતો અને સામાન મૂકી વીલા મોઢે પાછો ફરતો.'

'તો પછી એ લોકો છૂટાછેડા કેમ નથી લેતા'

'તાળી બે હાથે પડે, છૂટાછેડાના કાગળ પર દરેક વખતે એક સહીથી કામ ચાલી જતું હોત તો આજે અડધા પરિવાર તૂટેલા હોત, માલવિકાનો પતિ હજુય આશ લઈ બેઠો છે કે એનું ઘર થશે.'

'પણ કારણ શું?' હવે ખરો સવાલ ઝંખનાને આવ્યો.

'જાને એને મળીને પૂછને, આમેય આજે રવિવાર જ છે એને રજા હશે.'

અધૂરી વાત અને વાડકામાં અધૂરી લાપસી સાથે ઝંખના માલવિકાને મળવા પહોંચી.

'હાય હાય' પરસ્પર ગ્રીટિંગ્સની આપ લે થઈ.

'માલવિકા શું ચાલે છે, મમ્મીએ કહ્યું કે તું અહીં જ છે અને આમેય રવિવાર હતો એટલે મને ખ્યાલ હતો કે તારે ઓફિસે પણ નહીં જવાનું હોય. બોલ કેવુક છે'

'બસ જો ચાલ્યા કરે બેસ હું ગેસ પર લાપસી મૂકીને આવું' સામે ટૂંકો પણ લાંબો નિરાશાજનક જવાબ મળ્યો.

પાંચ વર્ષની ન વર્ણવેલી બધી જ સારી ખોટી વાતો બન્ને સહેલીઓએ વાગોરી. પછીની વાતો સહેજ ગંભીર બની.

'તો શું કરે અમારા જીજાજી' ઝંખનાએ ઝંખના જંજાવતો સવાલ કર્યો.

'બસ ખ્યાલ નહિ, હું ઓફિસ જાઉં પછી કદીક મારા પુત્રને મળવા આવી જાય, મજામાં જ હશે.'

'તમારા પુત્રને' ઝંખનાએ જવાબ સુધાર્યો.

'પણ તમારા જુદા થવાનું કારણ'

'કઈ નહિ હું ઘર અને ઓફિસ બન્ને સાચવી શકતી ન હતી અને થાકી જતી. બાળક, ઘરનું કામ અને ઓફિસની મગજમારી વચ્ચે મેં નક્કી કર્યું કે અમે જુદા રહીશું'

'એક મિનિટ, તમે નક્કી કર્યું કે તે નક્કી કર્યું' ઝંખનાએ વચ્ચે અટકાવી.

'મેં જ નક્કી કર્યું'

'સામેવાળા અને પિયરપક્ષનો વિચાર કર્યો'

'સામેવાળાનો શું વિચાર કરું અને મારા માં બાપ એ તો મને રાખવાના જ હતા ને, કઈ તારા માં બાપ જેવા થોડા હતા કે ભૂલી જાય' માલવિકાનો પ્રહાર થયો.

'આપણે દીકરી એટલે સાપનો ભારો એવું ઘરડા કહેતા, માં બાપ ઉછેરી તુલસીના ક્યારો બનાવે અને ધામધૂમથી લગ્ન કરી વિદાય આપે અને આ વિદાય પછી જો કોઈ દીકરી પાછી આવે તો એ પાછી સાપનો ભારો જ થઈ જાય. કોઈ મા બાપ એવા કઠોર ના થાય કે પાછી આવેલી દીકરી ને ના સ્વીકારે પણ અહીં ભૂલ માં બાપની નહિ દીકરીની છે.'

'તે ભૂલ નતી કરી, માં બાપને છોડીને' માલવિકાએ ટોણો માર્યો.

'કરી હતી સો ટકા, પણ એ બાબતે હું બદનામ થઈ હતી મારા માં બાપ નહિ. અહીં તું અને તારા મમ્મી પપ્પા બધા જ બદનામ થાય છે. જો તારો પતિ સારો ન હોત તો તને ક્યારનીય છોડી દીધી હોત. શું મેળવ્યું તે આટલો સારો પતિ ગુમાવી' ઝંખના સમજાવા બેઠી.

'લે આજે હું પગભર છું, લોન લઈ બે મકાન કર્યા, મારા છોકરાની ફી ભરું છું. સારું કમાવું છું અને ખુશ છું.'

'એ વાત સાચી કે લોન લઈ બે મકાન લીધા, છોકરાની ફી ભરી, સારું કમાય છે. પણ એ વાત માન્યામાં નથી આવતી તું ખુશ છે. કદાચ તું બે મકાન સાથે પગભર તો છે પણ કોઈનો સાથ માણી શકે એવું એકાદ ઘર છે તારી જોડે?'

'તો શું તારો પતિ નથી કમાતો, એની જોડે ઘર ન હતું, એ ફી ન ભરી શક્ત. હકીકતમાં તું બધી રીતે એડજસ્ટ ન થઈ શકી પણ સજા તે બધાને આપી. પોતાને, પતિને, સાસરીપક્ષ, પિયરપક્ષ. તું તો આટલું ગુમાવી ચુકી છે પણ હવે તું તારા પુત્રના નસીબમાંથી પિતાનો પ્રેમ પણ લૂંટી રહી છે. અને મારા ખ્યાલથી એ પ્રેમ લૂંટવાનો તારો કોઈ અધિકાર નથી.'

'બસ હું જ ખરાબ, તું સારી તારા માં બાપને છોડીને જતી રહી એ બધું યોગ્ય હતું.'

'ના હું ખોટી ન હતી હા મારી મા બાપને છોડી જવાની રીત ચોક્કસપણે ખોટી હતી. પણ મારા માં બાપના નિસાસા કરતા તારા માં બાપના તને ન સમજાવી શકવાના નિસાસા વધુ ભારરૂપી છે. ભલે તું એમની જોડે રહેતી હોય પણ તેમની એક જ આશ હશે કે દીકરી પોતાના ઘરે પાછી ચાલી જાય. હા પોતાના ઘરે કારણ કે આ તારું ઘર નથી આ તારા માટે એક મકાન છે જેમાં તું ક્યારેક પ્રસંગોપ્રાત રોકાઈ શકે.'

'મેં પતિ ખાતર માં બાપ છોડ્યા અને તું માં બાપ ખાતર પતિ છોડે છે. પણ એકવાર ખાલી તારા મમ્મી પપ્પાને બેસાડી પૂછી લેજે કે હું સાચી છું ને. જો એ મનથી હા પાડી દે તો સમજજે કે તું સાચી હોઈશ પણ જો કોઈ જવાબ ન આપે તો સમજજે કે તું ખોટી છે એ કદીય મોં પર ના નહિ પાડે.'

માલવિકાએ કોઈ જ જવાબ ન આપ્યો કદાચ એક તરફ એની લાગણીઓ મરી રહી હતી અને બીજી બાજુ ગેસ પર મુકેલી લાપસી બળી રહી હતી....

અંતિમ સ્પર્શ:
કોઈ એક ઘર કરી બેઠુંને, કોઈ બે મકાન કરી બેઠું છે,
રાખને કોઈ ફૂલ તો બાગને કોઈ સ્મશાન કરી બેઠું છે.
- નિશાંક મોદી